Bị cong vẹo cột sống thì có nên chơi thể thao không?” là câu hỏi tôi gặp khá thường xuyên, đặc biệt ở những người trẻ và phụ huynh có con được phát hiện cong vẹo cột sống.

Nhiều người lo rằng vận động sẽ khiến đường cong cột sống trở nên nghiêm trọng hơn nên lựa chọn nghỉ ngơi, hạn chế thể thao. Tuy nhiên, cong vẹo cột sống không đồng nghĩa với việc phải ngừng vận động.

Theo Scoliosis Research Society và American Academy of Orthopaedic Surgeons, phần lớn người bị cong vẹo cột sống vẫn có thể tham gia các hoạt động thể chất và thể thao trong giới hạn phù hợp với khả năng của cơ thể. Hoạt động thể chất còn giúp duy trì sức mạnh cơ bắp, sự linh hoạt và thể lực tổng thể.

Điều quan trọng không phải là “có được chơi thể thao hay không”, mà là tình trạng cột sống hiện tại như thế nào, bạn đang chơi môn gì và cách bạn tập luyện ra sao.

Cong vẹo cột sống có phải do chơi thể thao?

Đây cũng là một hiểu lầm khá phổ biến.

Đối với cong vẹo cột sống vô căn, thể thao không được xem là nguyên nhân gây ra hoặc làm đường cong cột sống tiến triển. AAOS cũng ghi nhận rằng hoạt động thể thao không phải nguyên nhân gây cong vẹo cột sống và không có bằng chứng cho thấy việc chơi thể thao thông thường khiến đường cong trở nên nặng hơn.

Vì vậy, khi phát hiện cong vẹo cột sống, không nên vội vàng “cấm” trẻ hoặc người lớn vận động.

Ngược lại, việc ngừng hoàn toàn các hoạt động thể chất có thể khiến cơ bắp yếu đi, thể lực giảm và khả năng vận động cũng kém hơn.

Vì sao người cong vẹo cột sống vẫn nên vận động?

Cột sống không hoạt động độc lập. Nó được nâng đỡ bởi hệ thống cơ lưng, cơ bụng, cơ vùng chậu và nhiều nhóm cơ khác.

Khi cột sống cong lệch, sự phân bố lực và hoạt động của các nhóm cơ có thể trở nên không cân bằng. Một số nhóm cơ phải làm việc nhiều hơn trong khi những nhóm cơ khác hoạt động kém hiệu quả.

Vận động phù hợp có thể giúp:

• Duy trì sức mạnh cơ bắp và thể lực.
• Cải thiện khả năng vận động và sự linh hoạt.
• Tăng khả năng kiểm soát tư thế và thăng bằng.
• Giảm tình trạng cứng và đau ở một số người.
• Giúp người bệnh duy trì cuộc sống năng động thay vì ngày càng sợ vận động.

Tuy nhiên, cần hiểu rõ rằng tập thể dục thông thường không đồng nghĩa với việc có thể tự “nắn thẳng” đường cong cột sống. Với cong vẹo cột sống, đặc biệt ở trẻ đang phát triển, việc theo dõi mức độ cong và nguy cơ tiến triển vẫn rất quan trọng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định áo nẹp hoặc các bài tập chuyên biệt bên cạnh việc theo dõi định kỳ.

Người bị cong vẹo cột sống nên chơi môn thể thao nào?

Không có một môn thể thao duy nhất phù hợp với tất cả người bị cong vẹo cột sống.

Nếu tình trạng ổn định, không đau và không có chống chỉ định riêng, bạn có thể lựa chọn môn thể thao mình yêu thích và có khả năng duy trì lâu dài.

Một số hoạt động thường dễ kiểm soát có thể kể đến như:

Đi bộ

Đi bộ là hình thức vận động đơn giản, ít yêu cầu kỹ thuật và phù hợp với nhiều đối tượng. Đây cũng là lựa chọn tốt cho người ít vận động hoặc mới bắt đầu tập luyện.

Bơi lội

Bơi giúp vận động nhiều nhóm cơ và giảm tải trọng trực tiếp lên cột sống trong quá trình vận động. Tuy nhiên, bơi không phải là phương pháp có thể tự điều chỉnh đường cong cột sống.

Đạp xe

Đạp xe ở cường độ phù hợp có thể giúp duy trì thể lực và khả năng vận động. Cần chú ý điều chỉnh yên xe, tư thế và thời lượng tập để tránh gây đau lưng hoặc cổ.

Yoga và Pilates

Một số bài tập yoga, Pilates có thể giúp cải thiện khả năng kiểm soát cơ thể, sức mạnh vùng trung tâm và độ linh hoạt. Tuy nhiên, người bị cong vẹo cột sống nên lựa chọn bài tập phù hợp thay vì tự thực hiện những động tác vặn, ép hoặc kéo cột sống quá mức.

Với những trường hợp cần can thiệp chuyên biệt, bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu có thể xây dựng chương trình tập dựa trên kiểu đường cong, vị trí cong, mức độ cong và triệu chứng của từng người.

Có cần tránh bóng đá, bóng rổ, cầu lông hoặc tập gym không?

Không nên trả lời đơn giản là “có” hoặc “không”.

Một người bị cong vẹo cột sống nhẹ, không đau và không có vấn đề khác về cột sống có thể vẫn chơi nhiều môn thể thao như bình thường trong giới hạn chịu đựng.

Điều cần quan tâm hơn là:

• Cường độ tập luyện có phù hợp không?
• Có đau trong hoặc sau khi tập không?
• Có tê, yếu hoặc đau lan xuống tay chân không?
• Động tác có khiến triệu chứng tăng lên không?
• Cột sống có bệnh lý đi kèm hay không?
• Người bệnh có vừa trải qua phẫu thuật cột sống hay không?

Đặc biệt, sau phẫu thuật chỉnh hình cột sống, việc trở lại thể thao cần tuân thủ thời gian hồi phục và hướng dẫn của bác sĩ. Các môn có va chạm mạnh hoặc tác động lớn lên cột sống thường phải trì hoãn lâu hơn và chỉ quay lại khi được đánh giá phù hợp.

Khi nào người bị cong vẹo cột sống nên đi khám trước khi tập?

Nếu bạn đã được chẩn đoán cong vẹo cột sống nhưng muốn bắt đầu một chương trình tập luyện mới, đặc biệt là tập cường độ cao, nên được đánh giá trước nếu có:

• Đau lưng kéo dài hoặc đau tăng khi vận động.
• Tê bì, đau lan xuống tay hoặc chân.
• Yếu cơ hoặc cảm giác chân tay kém linh hoạt.
• Khả năng vận động giảm rõ rệt.
• Đường cong cột sống có dấu hiệu thay đổi nhanh.
• Đang trong giai đoạn tăng trưởng.
• Đã từng phẫu thuật cột sống.
• Có thêm thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống hoặc các bệnh lý cột sống khác.

Đặc biệt, đau, tê hoặc yếu chi không nên được giải thích đơn giản là “do cong vẹo”. Những triệu chứng này có thể liên quan đến kích thích hoặc chèn ép thần kinh và cần được đánh giá nguyên nhân.

Bác sĩ Việt muốn nhắn gửi

Nếu bạn bị cong vẹo cột sống, đừng vội biến việc chẩn đoán bệnh thành lý do để ngừng vận động hoàn toàn.

Một cột sống khỏe không chỉ là một cột sống “thẳng”. Điều quan trọng còn là khả năng vận động, sức mạnh cơ bắp, khả năng giữ thăng bằng và việc bạn có thể duy trì cuộc sống năng động hay không.

Thể thao phù hợp có thể là một phần quan trọng giúp duy trì chức năng vận động. Nhưng “phù hợp” ở đây phải dựa trên tình trạng thực tế của từng người, chứ không phải nghe người khác tập gì rồi mình tập theo.

Nếu bạn bị cong vẹo cột sống và đang phân vân có nên tiếp tục chơi môn thể thao mình yêu thích hay không, trước hết hãy xác định rõ mức độ cong, triệu chứng đi kèm và tình trạng cột sống hiện tại. Tập đúng không đáng sợ; điều đáng sợ là tập theo một công thức giống nhau cho tất cả mọi người.

Câu hỏi thường gặp

Cong vẹo cột sống có nên tập thể dục không?
Có. Phần lớn người bị cong vẹo cột sống vẫn nên duy trì hoạt động thể chất phù hợp, trừ khi bác sĩ có chỉ định hạn chế riêng.

Bị cong vẹo cột sống có được chơi thể thao không?
Trong đa số trường hợp là có. Việc lựa chọn môn và cường độ tập cần dựa trên tình trạng cụ thể, khả năng chịu đựng và triệu chứng của người bệnh.

Tập thể thao có làm cong vẹo cột sống nặng hơn không?
Không có bằng chứng cho thấy hoạt động thể thao thông thường là nguyên nhân làm cong vẹo cột sống tiến triển. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được đánh giá nếu có đau hoặc các triệu chứng thần kinh đi kèm.

Người cong vẹo cột sống có nên tập gym không?
Có thể, nếu tình trạng cho phép. Quan trọng là lựa chọn bài tập, mức tạ, kỹ thuật và tư thế phù hợp; không nên tự tập các bài gây đau hoặc tạo tải quá lớn khi chưa được đánh giá.

Cong vẹo cột sống có thể tự thẳng lại bằng tập thể dục không?
Không nên kỳ vọng rằng tập thể dục thông thường có thể làm biến mất đường cong cấu trúc. Một số bài tập chuyên biệt có thể hỗ trợ tư thế, sức mạnh và chức năng, nhưng việc kiểm soát tiến triển cong vẹo cần dựa vào chẩn đoán và kế hoạch điều trị phù hợp.